|
A HISTORY OF ROMA
The wheel – the Roma journey – was set in motion close to one thousand years ago, a migration that started in northern India, became strongly identified with the Balkans and Eastern Europe, and spread further to the new worlds – the Americas and Australia. The journey is remarkable for the fortitude and resilience of the Roma generations on this journey, who have held onto common identity, language and customs. Linguistic and genetic studies point to the area of modern Punjab and Rajasthan as the likely starting point for the Roma journey. Cultural similarities with the nomadic peoples in the Thar Desert in present-day Rajasthan lend further support. Historical records, sadly, do not provide more certainty. Were the ancestors warriors, defeated in battle by the Moguls and carried to the west, or simple nomads who sought a better life across forbidding mountains? That is unknown. |
 |
 The European record is a little clearer. In the 1300s, these nomadic dark-skinned people are first found in European records. Roma appear in documents from Croatia in 1362, and Bulgaria in 1378. The first record in Kosovo dates from 1491, recording blacksmiths in Prizren. Until recent decades there were still 65 blacksmith shops in Prizren’s Terzi Mahalla. In a 1520 census, there were 164 Roma families in Prishtina and 145 in Novo Brdo. When Roma first arrived in Europe, many thought they were from Egypt, apparently the origin of the name ‘Gypsy’. Their exotic appearance and fortune telling made them interesting to Europeans. Over time their position across Europe deteriorated. The Ottomans taxed them heavily and banned nomadism. In Serbia their blacksmithing was banned as it competed with Slav blacksmiths. Nevertheless, regions of the former Yugoslavia became a refuge for Roma fleeing slavery in Moldavia and Wallachia (current Romania), and ethnic cleansing, mass hangings and other persecutions in other areas of Europe.
The Roma migrations took other routes as well, through North Africa to Spain in the 15th century, with the two routes meeting in France. Roma migrations to the United States started in the 1700s and particularly large numbers of Vlach Roma left Romania for the United States after 1856 when Roma slavery in Romania was abolished. Roma call the darkest period in their history, the Porraimos, which means ‘Devouring’. This was the organized campaign of Nazi Germany to exterminate the Roma of Europe. Roma suffering in the Holocaust is not as well known as the destruction of the Jewish people in Europe during the Second World War but just as real. The extermination began as early as 1933 in concentration camps in Germany. Numbers murdered are unknown, with estimates ranging from 220,000 to 1,500,000.
|
Rrota - udhëtimi Rom - u themelua në lëvizje afër një mijë vjet më parë, një megrim që filloi në Indinë veriore, u identifikua fuqishëm me Ballkanin dhe Evropën Lindore, dhe u përhap më tej në botën e re - Amerikë dhe Australi. Udhëtimi është shquar për qëndresën dhe aftësinë ripërtëritëse të gjeneratave të Romëve në këtë udhëtim, të cilët janë mbajtur mbi identitetin e përbashkët, gjuhën dhe zakonet.
Studimet gjuhësore dhe gjenetike tregojnë për rajonin bashkëkohor Punxhab (Punjab) dhe Raxhastan (Rajasthan) si pikë e mundshme fillestare për udhëtimin Rom. Ngjashmëritë kulturore me popujt nomad në shkretëtirën Tar në Raxhastan-in e sotëm u japin mbështetje të mëtejshme këtyre studimeve. Të dhënat historike, mjerisht, nuk ofrojnë më shumë vërtetësi. A ishin paraardhësit luftëtarë të cilët u mposhtën në betejën e udhëhequr nga Mogulët dhe u shtyen deri në perëndim, apo nomadë të thjeshtë që kërkonin një jetë më të mirë nëpër male të ndaluara? Kjo është e panjohur.
Të dhënat Evropiane janë pak më të qarta. Në 1300'at, këta njerëz nomad me ngjyrë më të mbyllët janë gjetur së pari në regjistrat Evropiane. Romët paraqiten në dokumentet nga Kroacia më 1362, dhe nga Bullgaria më 1378. Të dhënat e para në Kosovë datojnë nga 1491, regjistrimi i farkatarëve në Prizren. Deri në dekadat e fundit ende kishte diku rreth 65 dyqane farkëtarësh në Terzi Mahalla të Prizrenit. Në arkivat e 1520'ës, ka pasur 164 familje Rome në Prishtinë dhe 145 në Novo Brdo.
Kur Romët mbërritën së pari në Evropë, shumë menduan se ishin nga Egjipti, me sa duket nga origjina e emrit "Jevg" (Egypt-Gypsy). Pamja e tyre ekzotike dhe aftësia për të parashikuar fatin e njeriut i bëri njerëz interesant për Evropianët. Me kalimin e kohës pozita e tyre në gjithë Evropën u përkeqësua. Osmanët i ngarkuan me taksa të rënda dhe ua ndaluan mënyrën e jetesës nomade. Në Serbi profesioni i tyre prej farkatarësh u ndalua sepse i bënte konkurence farkatarëve Sllav. Megjithatë, rajonet e ish-Jugosllavisë u bënë strehë për Romët që i iknin skllavërisë në Moldavi dhe Vllahi (Rumania e sotme), dhe spastrimit etnik, vrasjeve me varje masive dhe përndjekjeve në vendet tjera të Evropë.
|
|
In the post-war (post-1945) era there has been continued discrimination across Europe as well as new initiatives to support Roma inclusion, such as the Decade of Roma Inclusion, an agreement of European states to improve Roma education, employment, civil registration, human rights, and social programs throughout the European Union. The EU, Council of Europe, the Open Society Institute, World Bank, and national governments have taken the lead in the Decade. Roma population numbers are as uncertain today as the path of their historic journey. Estimates of around 10 million Roma in Europe, and 15 to 30 million world-wide are used. Both discrimination by authorities, and Roma distrust and fear of authorities leave us questionable numbers. One goal of the Decade and many important initiatives by the Council of Europe, the Soros foundations, and others is to counter one-dimensional stereotypes of “Gypsies” in the media, presenting a richer and more complete picture of the Roma, in their families, work, art, and the diverse countries where the rolling of their wheel has taken them. The Rolling Film Festival is a contribution to this goal.
Në kohën e pas-luftës (pas-1945) ka pasur diskriminim të vazhdueshëm në të gjithë Evropën, si dhe nismat e reja për të mbështetur përfshirjen e Romëve, të tilla si Dekada e Përfshirjes Rome, një marrëveshje e shteteve Evropiane për përmirësimin e arsimit të romëve, punësimit, regjistrimin civil, të drejtave të njeriut, dhe programeve sociale në të gjithë Bashkimin Evropian. BE-ja, Këshilli i Evropës, Instituti i Shoqërisë së Hapur, Banka Botërore dhe qeveritë kombëtare kanë marrë rolin udhëheqës në Dekadë. Numrat e popullsisë Rome sot janë aq të pasigurtë sa edhe rruga e udhëtimit të tyre historik. Përdoren vlerësimet e rreth 10 milion Romëve në Evropë, dhe 15 deri 30 million nëpër botë. Ky diskriminim nga autoritetet, dhe mosbesimi dhe frika Rome te autoritetet na lënë numrat e diskutueshme.
Një qëllim i Dekad-ës dhe iniciativave të rëndësishme nga Këshilli i Evropës, fondacioneve të Soros-it, dhe të tjerëve është për t’iu kundërvënë stereotipeve një-dimensionale të «Jevgjëve» në media, duke paraqitur një tablo më të pasur dhe më të plotë të Romëve, në familjet, punën, artin e tyre, dhe vendeve të ndryshme ku rrota e tyre i mori para vetes. Edhe Festivali i Filmit Rom Rolling është një kontribut drejt këtij qëllimi.
|
-scan.jpg)
Në shekullin e 15-të, migrimet Rome morën poashtu kahe tjera, përmes Afrikës Veriore deri në Spanjë, me takimin e dy rrugëve në Francë. Migrimet e Romëve në Shtetet e Bashkuara filluan në vitet 1700 dhe veçanërisht numër i madh i Romëve Vlleh ikën nga Rumania për Shtetet e Bashkuara pas 1856, kur skllavëria e Romëve në Rumani ishte shfuqizuar. Periudhën më të errët të historisë së tyre Romët e quajnë Porajmos, që do të thotë ‘Të asgjësuarit’. Kjo ishtë një fushatë e organizuar e Gjermanisë naziste për të shfarosur Romët e Evropës. Vuajtja Rome gjatë Holokaustit nuk është aq e njohur sa edhe shkatërrimi i popullit Hebre në Evropë gjatë Luftës së Dytë Botërore, por vetëm si e vërtetë. Asgjësimi filloi qysh më 1933 në kampet e përqëndrimit në Gjermani. Numrat e vrarë janë të panjohur, me vlerësimet që variojnë nga 220.000 në 1.500.000.
 |